Wet DBA bij de overheid: wat verandert er in 2026

De wet DBA regelt al sinds 2016 dat opdrachtgever en zzp'er samen verantwoordelijk zijn voor de vraag of hun samenwerking echt een opdracht is, of eigenlijk een dienstverband. Lang werd daar nauwelijks op gecontroleerd. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer, en in 2026 zijn de regels verder aangescherpt. Voor zzp'ers die bij gemeenten, provincies, waterschappen of het Rijk werken, verandert daardoor veel in de praktijk: opdrachtgevers kijken scherper, en bij steeds meer opdrachten is detachering de enige vorm die nog kan. In dit artikel zetten we op een rij wat er geldt, wat er in 2026 verandert en wat je daar zelf aan kunt doen.

Wat is de wet DBA?

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA) verving in 2016 de VAR, de Verklaring arbeidsrelatie. Met een VAR had een zzp'er vooraf zekerheid over zijn fiscale status en droeg de opdrachtgever geen risico. De wet DBA legde die verantwoordelijkheid bij beide partijen: zij moeten samen beoordelen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Is dat zo terwijl de opdrachtnemer als zzp'er factureert, dan spreken we van schijnzelfstandigheid.

Of iemand werknemer is, hangt niet af van wat er op papier staat, maar van hoe er in de praktijk wordt gewerkt. De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest van 2023 de gezichtspunten op een rij gezet: onder meer of je onder gezag werkt, of het werk is ingebed in de organisatie, of je het werk persoonlijk moet doen, hoe lang de relatie duurt, of je ondernemersrisico loopt en of je je naar buiten toe als ondernemer gedraagt. Werk je jarenlang fulltime in een team van de opdrachtgever, op dezelfde manier als de collega's in loondienst, dan weegt dat zwaar.

Omdat de regels in de praktijk onduidelijk bleven, gold van 2016 tot eind 2024 een handhavingsmoratorium: de Belastingdienst corrigeerde alleen bij kwaadwillende opdrachtgevers of als een aanwijzing niet werd opgevolgd.

Wat is er veranderd sinds 1 januari 2025?

Op 1 januari 2025 is dat moratorium opgeheven. De Belastingdienst beoordeelt sindsdien weer gewoon of een arbeidsrelatie terecht als zzp-opdracht is aangemerkt. Is dat niet zo, dan kan zij bij de opdrachtgever de loonheffingen corrigeren en naheffen. Het jaar 2025 gold als een zachte landing: wel correcties, maar geen boetes, en de Belastingdienst begon meestal met een bedrijfsbezoek.

Het financiële risico ligt daarbij vooral bij de opdrachtgever: die moet alsnog loonheffing en premies afdragen. Voor de zzp'er kan het betekenen dat de Belastingdienst de inkomsten als loon ziet, waardoor ondernemersvoordelen zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling vervallen. Correcties gaan in beginsel niet verder terug dan 1 januari 2025, tenzij sprake is van kwaadwillendheid of een eerdere aanwijzing die niet is opgevolgd.

Wat verandert er in 2026?

Op 31 december 2025 publiceerde de Belastingdienst het Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 (versie 2.0), na een motie van de Tweede Kamer van 18 december 2025. De belangrijkste punten:

• Geen verzuimboetes in 2026. Dat deel van de zachte landing is met een jaar verlengd; vanaf 2027 kunnen verzuimboetes wel weer worden opgelegd.
• Vergrijpboetes kunnen wel weer, anders dan in 2025: bij opzet of grove schuld.
• Eerst een bedrijfsbezoek. Signaleert de Belastingdienst mogelijke schijnzelfstandigheid, dan begint zij in beginsel met een bedrijfsbezoek. Een boekenonderzoek kan daarna volgen.
• De hele keten telt. De Belastingdienst kijkt naar opdrachtgever, bemiddelaar en opdrachtnemer samen. Inhuur via een tussenpersoon verschuift het risico niet; de feitelijke uitvoering en aansturing blijven leidend.
• Ingroeimodel tot 2030. Correcties gaan niet verder terug dan 1 januari 2025, tenzij sprake is van kwaadwillendheid of een eerdere waarschuwing.

De kern blijft dus hetzelfde als in 2025: de Belastingdienst beoordeelt de werkelijke samenwerking en corrigeert waar nodig. Nieuw is dat de controle steviger wordt en dat de drempel voor een boekenonderzoek lager ligt.

Wat gebeurt er met de Wet Vbar en het rechtsvermoeden?

Het kabinet wilde met de Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) twee dingen regelen: duidelijkere criteria voor het onderscheid tussen werknemer en zelfstandige, en een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een laag uurtarief. In maart 2026 heeft het kabinet het eerste deel geschrapt: de voorgestelde criteria riepen te veel onrust op en hadden onvoldoende draagvlak. In plaats daarvan werkt het kabinet aan een nieuwe Zelfstandigenwet, die vooraf duidelijkheid moet geven over wanneer iemand als zzp'er kan worden ingehuurd. Hoe die wet eruit gaat zien, is nog niet bekend.

Het rechtsvermoeden is wel doorgegaan, als apart wetsvoorstel. De Tweede Kamer nam het op 21 april 2026 aan, de Eerste Kamer daarna; de wet treedt op 31 december 2026 in werking. Wie werkt voor een uurtarief onder de grens, in de wet 36 euro en na indexatie 38 euro per uur (peildatum 1 januari 2026), kan zich op het vermoeden beroepen dat hij werknemer is. De opdrachtgever moet dan aantonen dat er geen arbeidsovereenkomst is. Voor professionals bij de overheid, met tarieven die daar ruim boven liggen, verandert dat rechtsvermoeden in de praktijk weinig. Het laat wel zien welke kant de wetgever op wil.

Wat merk je hiervan als zzp'er bij de overheid?

Het meest merk je het aan de opdrachtgevers. Gemeenten, provincies en het Rijk hebben hun inhuurbeleid aangescherpt. Bij opdrachten die lijken op gewoon werk in een team, zoals een beleidsmedewerker, een consulent of een projectleider binnen een vaste afdeling, kiezen steeds meer organisaties voor inhuur in loondienst: via detachering. Bij echt afgebakende, specialistische klussen met een eigen resultaat blijft zzp mogelijk. Op MiPublic zie je bij elke opdracht welke vorm de opdrachtgever toestaat.

Wil je als zzp'er blijven werken, let dan op de punten waar de Belastingdienst naar kijkt:

• werk je voor meerdere opdrachtgevers, of al jaren voor dezelfde;
• heb je een eigen, afgebakende opdracht met een resultaat, of draai je mee in het reguliere werk van een team;
• bepaal je zelf hoe en wanneer je werkt, of word je aangestuurd zoals een werknemer;
• kun je je laten vervangen, loop je ondernemersrisico en treed je naar buiten op als ondernemer;
• ligt je tarief ruim boven het niveau van het loon van een werknemer in dezelfde functie.

Is het antwoord op die vragen onzeker, of accepteert de opdrachtgever geen zzp'ers, dan is detachering het alternatief. Bij MiPublic heet dat MiPlance: je komt bij ons in loondienst volgens de NBBU-cao en wordt gedetacheerd bij de overheidsorganisatie. Er is een arbeidsovereenkomst en wij dragen loonheffing en premies af, dus de vraag naar schijnzelfstandigheid speelt niet. Je basissalaris volgt de cao-schaal van de opdracht en daarbovenop krijg je een bonus uit het resterende tarief. Hoe dat werkt, lees je in Wat is detachering? en op de detacheringspagina; wat je ermee overhoudt ten opzichte van zzp rekenen we uit in Zzp of loondienst bij de overheid: reken het na.

Bekijk de open opdrachten bij de overheid: per opdracht zie je of je als zzp'er kunt reageren, via detachering, of allebei.

Veelgestelde vragen over de wet DBA

Is de wet DBA afgeschaft? Nee. De wet DBA geldt nog steeds en wordt sinds 1 januari 2025 weer gehandhaafd. Het wetsvoorstel dat de beoordeling moest verduidelijken (het eerste deel van de Vbar) is in maart 2026 geschrapt; het kabinet werkt aan een nieuwe Zelfstandigenwet.

Krijg ik als zzp'er een boete? De correcties richten zich op de opdrachtgever, die alsnog loonheffingen moet afdragen. Als zzp'er loop je het risico dat je inkomsten als loon worden gezien en dat je ondernemersvoordelen vervallen. In 2026 legt de Belastingdienst geen verzuimboetes op; vergrijpboetes bij opzet of grove schuld kunnen wel.

Geldt het rechtsvermoeden van 38 euro ook voor mij? Alleen als je uurtarief onder die grens ligt. De meeste opdrachten bij de overheid zitten daar ruim boven. Het rechtsvermoeden gaat in op 31 december 2026.

Kan ik een lopende zzp-opdracht omzetten naar detachering? Ja. We stemmen de overstap af met je opdrachtgever en zetten je contract om vanaf een afgesproken datum. Mail ons je opdracht, uurtarief en uren; je krijgt snel een netto-indicatie.

Dit artikel is algemene informatie over de stand van zaken op 6 oktober 2026 en geen juridisch of fiscaal advies. Laat je eigen situatie beoordelen door een adviseur.